70 წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც ადამიანმა ევერესტზე პირველად დადგა ფეხი
ახალ ზელანდიელი ედმუნდ ჰილარი და ნეპალელი ტენზინგ ნორგაი შერპა იყვნენ პირველი ადამიანები, ვინც 1953 წლის 29 მაისს ევერესტის მწვერვალზე ფეხი დადგა. ეს ამბავი გაზეთებში რამდენიმე დღის შემდეგ, 2 ივნისს, დედოფალ ელისაბედის კორონაციის დღეს გავრცელდა- მას შემდეგ, რაც ვიღაცამ შეძლო ფეხით მიეღწია სატელეგრაფო სადგურამდე ქალაქ ნამჩე ბაზარში, რათა ახალი ამბები კატმანდუში ბრიტანეთის საელჩოსთვის გადაეცა. ბრიტანულმა ექსპედიციამ ეს ორი ადამიანი ცნობილი გახადა მთელ მსოფლიოში და სამუდამოდ შეცვალა მთამსვლელობა.
1953 წლიდან 6000-ზე მეტმა ადამიანმა სცადა ევერესტზე ასვლა და მინიმუმ 310 ადამიანი დაიღუპა მთაზე ასვლის მცდელობისას, იტყობინება Everett Base Camp Trek ვებსაიტი. დღეს ასობით ადამიანი ყოველწლიურად ცდილობს 8849 მეტრიან მწვერვალზე ასვლას, რაც იწვევს შფოთვას მთაზე გადატვირთულობისა და მისი დაბინძურების შესახებ.
ტენზინგ ნორგეი და ედმუნდ ჰილარი დასავლეთის კვარტალში ევერესტზე წარმატებული ასვლის შემდეგ, ნეპალი, 1953 წლის 30 მაისი.
1953 წლის ექსპედიცია იყო მწვერვალზე ასვლის მეცხრე მცდელობა და მასზე ასასვლელად პირველ 600 ადამიანს დასჭირდა 20 წელი. დღეს, სამოცდაათი წლის შემდეგ, მთაზე ამსვლელთა ეს რაოდენობა შეიძლება მხოლოდ ერთ სეზონზე დაფიქსირდეს, მთამსვლელების, გამოცდილი გიდებისა და კომერციული ექსპედიციის კომპანიების თანხლებით.
დღეისათვის მთამსვლელთა აღჭურვილობა უფრო მსუბუქია, ჟანგბადის მარაგი უფრო ხელმისაწვდომია და თვალთვალის მოწყობილობები უფრო უსაფრთხოს ხდის მისიებს. დღეს მთამსვლელებს შეუძლიათ საგანგებო სიტუაციებში ვერტმფრენის გამოძახება,თანამგზავრული ტელეფონებით კომუნიკაციის შესაძლებლობა კი Wi-Fi-სა და Instagram-ის პოსტებით შეიცვალა.
მთამსვლელი ნირმალ პურიჯას მიერ გადაღებული ფოტო ვირუსულად გავრცელდა 2019 წელს. ევერესტის მწვერვალიდან ჩამოსვლისას და მიმდებარე ლოცზე ასვლისას, პურჯამ გადაიღო მთამსვლელების საცობი ცნობილ ჰილარი სტეპზე. მან ფოტო ინსტაგრამზე გამოაქვეყნა და დაწერა, რომ რიგში თითქმის 320 ადამიანი იყო.
ასვლის საწყისი წერტილი, ევერესტის საბაზო ბანაკი, მდებარეობს 5364 მეტრზე, ხუმბუს მყინვარის ძირში.
ლუკლას პატარა მთის აეროდრომი ევერესტზე, მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე საშიშად ითვლება.
ევერესტი ერთ დროს მხოლოდ მამაცი და გამოცდილი მთამსვლელებისთვის იყო განკუთვნილი. დღეს შედარებით გამოუცდელი მთამსვლელებიც კი ცდილობენ ასვლას და ეს იმიტომ ხდება, რომ დღეს ეს აქტივობა მეტ კომფორტს და ნაკლებ რისკს მოიცავს. PLoS ONE-ში ბოლო პუბლიკაციის თანახმად, წარმატების მაჩვენებელი გაორმაგდა და მთამსვლელთა მხოლოდ 1% იღუპება მსოფლიოს უმაღლეს მთაზე.
2010-დან 2019 წლამდე მთამსვლელთა ორმა მესამედმა მიაღწია მწვერვალს, რაც 1990-იან წლებში მცდელობის მესამედს აღემატებოდა. მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ წარმატების მაჩვენებელი ყველა ასაკობრივ ჯგუფში გავრცელდა. ოცი წლის წინ, 60 წელს გადაცილებულ მთამსვლელებს ევერესტის მწვერვალზე ასვლის შანსი რვადან მხოლოდ ერთს ჰქონდა. ახლა შანსები სამიდან ერთს უახლოვდება.
2006 წლამდე 70 წლისას არავინ უცდია მწვერვალზე პირველად ასვლა. მას შემდეგ, საშუალო წარმატების მაჩვენებელი 70 წლის ასაკში არის 21%, ხოლო მთამსვლელთა ნახევარზე მეტი, ვინც ასვლას ცდილობს, 40 წელზე მეტისაა.
მაღალი ტემპერატურა ნელ-ნელა აფართოებს ბზარებს მთაში და აჩენს გამდინარე წყალს ადრე თოვლით დაფარულ ფერდობებზე. ხუმბუს მყინვარის 2018 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა მისი დაუცველობა თუნდაც მცირე ატმოსფერული დათბობის მიმართ, ყინულის ტემპერატურა უკვე დნობასთან ახლოსაა. მთამსვლელებმა და საექსპედიციო კომპანიებმა დაიწყეს ეკოლოგიურად სუფთა პრაქტიკის დანერგვა, როგორიცაა მზის ენერგიის გამოყენება ბანაკებში.
*ასვლის სეზონი გრძელდება დაახლოებით რვა კვირა, ყოველ აპრილსა და მაისში.
* 2019 წელს, დაახლოებით 877 მთამსვლელმა მიაღწია მთა ევერესტის მწვერვალს.
* ევერესტზე ასვლისას 310-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა.
* 2015 წელი ყველაზე მომაკვდინებელი წელი იყო, როცა ზვავს 19 ადამიანი ემსხვერპლა.
* 2023 წლის ალპინისტური სეზონი მიუახლოვდა ამ რეკორდს, 12 დადასტურებული სიკვდილით და ხუთი დაკარგული მთამსვლელით, რომლებიც სავარაუდოდ გარდაცვლილები არიან.
* 2023 წელი იყო ყველაზე დატვირთული წელი მთაზე, ნეპალის მთავრობამ გასცა რეკორდული 463 ნებართვა, რაც გადააჭარბა 2021 წელს გაცემულ 409-ს
. Business Insider-ის ცნობით, ალპინისტური ტურების ორგანიზატორები თითო მთამსვლელზე 55 000-დან 60 000 ევრომდე იღებენ. ასევე არის VIP პაკეტები, რომლებიც ერთ ადამიანზე 120 000 ევრომდე აღწევს.
