არქეოლოგებმა საქართველოს მაღალმთიანეთში უძველესი, კომპლექსური დასახლების სისტემა აღმოაჩინეს

არქეოლოგებმა საქართველოს მაღალმთიანეთში უძველესი, კომპლექსური დასახლების სისტემა აღმოაჩინეს

სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა კვლევებმა ახალი მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები წარმოაჩინა, რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებს აქამდე გაბატონებულ შეხედულებებს საქართველოს მაღალმთიანი ზონების დასახლების ქრონოლოგიასა და ხასიათთან დაკავშირებით.

ჯავახეთის პლატოზე განხორციელებული სისტემური გათხრების შედეგად გამოვლინდა დასახლებების, ციხესიმაგრე-საამაგრო ნაგებობებისა და სამაროვნების მკვრივი და მრავალშრიანი ქსელი, რაც მიუთითებს რეგიონის ინტენსიურად ათვისებულ, თუმცა აქამდე ნაკლებად შესწავლილ კულტურულ ლანდშაფტზე.

პროექტი წარმოადგენს იტალიურ-ქართულ სამეცნიერო თანამშრომლობას, რომელიც 2017 წლიდან მიმდინარეობს სამცხე-ჯავახეთის ტერიტორიაზე. კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამომცემლობის მიერ გამოქვეყნებული კვლევითი მასალები აღწერს 168-ზე მეტ არქეოლოგიურ ობიექტს, რომლებიც ქრონოლოგიურად განეკუთვნება ადრეული ბრინჯაოს ხანიდან შუა საუკუნეების პერიოდს.

წინა კვლევები ჯავახეთის პლატოზე შედარებით ფრაგმენტული და ლოკალური ხასიათის იყო. თანამედროვე კვლევითი მიდგომები კი ეფუძნება დისტანციური ზონდირების ტექნოლოგიებს (სატელიტური გამოსახულებები), გეოგრაფიულ საინფორმაციო სისტემებს (GIS), GPS რუკებსა და სისტემურ საველე ექსპედიციებს. აღნიშნული მეთოდები საშუალებას იძლევა დადგინდეს დასახლებათა სივრცითი ორგანიზაცია, ასევე საცხოვრებელი და სამაროვნო ზონების ურთიერთმიმართება პლატოს მასშტაბით.

კვლევებმა აჩვენა, რომ ობიექტების მნიშვნელოვანი ნაწილი განლაგებულია ამაღლებულ რელიეფურ პოზიციებზე, რაც მიუთითებს როგორც თავდაცვით, ისე სტრატეგიულ-ლანდშაფტურ ფაქტორებზე დაფუძნებულ დასახლებათა შერჩევაზე.

ტერიტორიაზე ხშირად გვხვდება უხეშად დამუშავებული ქვის დიდი ბლოკებით ნაგები ნაგებობები, რაც მიუთითებს ადგილობრივი სამშენებლო ტრადიციების თავისებურებაზე. არქეოლოგიური მასალა ასევე მიანიშნებს, რომ აღნიშნული სივრცე შესაძლოა არ ყოფილიყო მუდმივად დასახლებული ერთიანი სტრუქტურით და უფრო სეზონური ან პერიოდული გამოყენების მოდელს ასახავდა.

ცენტრალურ პლატოზე მდებარე ბარალეთის ნაცარგორას ბორცვზე ჩატარებულმა გათხრებმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შედეგები გამოიღო. აქ გამოვლენილია მრავალფენიანი დასახლების კომპლექსი, მათ შორის დამწვარი არქეოლოგიური ფენები, თავდაცვითი კედლების ნაშთები და საცხოვრებელი სტრუქტურების ფრაგმენტები. აღნიშნული მასალები თარიღდება დაახლოებით ძვ.წ. 3500 წლიდან ძვ.წ. 500 წლამდე პერიოდით.

ბარალეთის აღმოსავლეთით, მეღრეკის ციხის ტერიტორიაზე ჩატარებულმა კვლევებმა გამოავლინა ხანგრძლივი დასახლების უწყვეტობის ნიშნები, რომელიც მოიცავს ადრეული ბრინჯაოს ხანიდან რკინის ხანასა და შუა საუკუნეებამდე პერიოდს. არქიტექტურული ნაშთები, პერიმეტრული თავდაცვითი კედლები, საცხოვრებელი ნაგებობები და სათავსოები მიუთითებს განმეორებით სამშენებლო ფაზებზე, რეკონსტრუქციასა და ტერიტორიის მრავალჯერად გამოყენებაზე.

კვლევითი სამუშაოები კვლავაც მიმდინარეობს. მომდევნო ეტაპებზე დაგეგმილია დამატებითი არქეოლოგიური გათხრები, რადიოკარბონული დათარიღება, გარემოსდაცვითი და პალეოეკოლოგიური ანალიზები, ასევე კერამიკული და სიმბოლური არტეფაქტების დეტალური ტიპოლოგიური და ფუნქციური შესწავლა, რაც უფრო სრულყოფილ სურათს შექმნის რეგიონის უძველესი დასახლების სისტემების შესახებ.